Vliedgrange / Oneness
Landschapskunst, erfgoed & aarde
Van uitzicht naar inzicht — een experiment in wording
Vliedgrange / Oneness is een hedendaagse interpretatie van de historische Zeeuwse vliedberg: een tijdelijk, levend landschapskunstwerk waarin aarde, licht, ecologie, erfgoed, kunst en innerlijke ervaring samenkomen.”
De historische vliedberg verhief de mens boven het omringende landschap en bood bescherming tegen water en dreiging. Vliedgrange keert deze beweging als het ware om. De bezoeker kijkt niet alleen vanaf een hoogte naar de omgeving, maar wordt uitgenodigd de aarde binnen te gaan.
In het hart van de berg bevindt zich een kleine, verstilde binnenkamer. Hier wordt het landschap niet alleen van buitenaf bekeken, maar van binnenuit ervaren: als geur, vocht, temperatuur, duisternis, licht, stilte en tijd.
Centraal staat de vraag:
Heeft de aarde een wil?
Vliedgrange onderzoekt deze vraag niet door er een theoretisch antwoord op te geven. Het kunstwerk schept een ruimte waarin de bezoeker zelf kan ervaren wat er gebeurt wanneer het menselijke tempo vertraagt en de aarde niet langer uitsluitend als grondstof, bezit of achtergrond wordt waargenomen.
De berg wordt een plek van aandacht, ontmoeting en verbondenheid — een levend kunstwerk dat onder invloed van licht, regen, planten, dieren en seizoenen voortdurend verandert.
A Swarm of Drumlins
Aanloop naar Vliedgrange
Het Lemniscaat – De installatie in de Oosterschelde is tot stand gekomen in samenwerking met een toegewijd team.
Het project komt voort uit A Swarm of Drumlins, mijn artistieke onderzoek naar Ierse drumlins, eilanden, bijen, klei, bijenwas en de vormende krachten van de aarde.
Het project ontwikkelde zich tijdens reizen door het westen van Ierland, langs drumlins, rotsformaties, eilanden, megalithische monumenten en oude plaatsen waar landschap, tijd en menselijke aanwezigheid met elkaar verweven zijn.
Drumlin – Clew Bay
Een belangrijk onderdeel is een zwerm van 366 kleine eilanden van klei en bijenwas. Samen vormen zij een lemniscaat: een doorgaande beweging tussen ontstaan en verdwijnen, materie en geest, afzondering en verbondenheid.
De eilanden verwijzen naar de 365 dagen van het jaar en naar de ene, verborgen dag die zich niet laat vastleggen: het ogenblik buiten de gewone tijd.
Fotografie, film, tekst en sculptuur brengen binnen dit onderzoek verschillende tijdslagen bij elkaar. De bewegingen van water, ijs, steen, bijen, licht en menselijke handen worden zichtbaar als onderdelen van één voortdurend vormingsproces.
Het Ierse landschap vormt daarmee niet alleen een geografische inspiratiebron. Het werd een doorgang naar de Zeeuwse aarde en naar het ontstaan van Vliedgrange.
Detail installatie: Het Lemniscaat
De binnenkamer
Een kamer van aarde, duisternis en licht
Een smalle toegangsgang leidt naar de ronde binnenkamer in het hart van Vliedgrange. Boven de ingang bevindt zich een afzonderlijke lichtdoorgang, geïnspireerd op de lichtarchitectuur van het neolithische monument Newgrange in Ierland.
De opening wordt gericht op de laagstaande zon rond de winterzonnewende. Wanneer de weersomstandigheden en de stand van de zon juist zijn, dringt een smalle lichtstraal door tot in de binnenkamer. Voor een kort moment worden buitenwereld en binnenruimte met elkaar verbonden: hemel en bodem, duisternis en terugkerend licht, verleden en aanwezigheid.
De berg wordt opgebouwd uit aarde van de locatie en zoveel mogelijk natuurlijke, herbruikbare en kunststofvrije materialen. Voor de dragende structuur worden met aarde gevulde jutezakken gebruikt. Een houten balkenconstructie beschermt de binnenkamer, waarna het geheel met aarde wordt afgedekt en geleidelijk deel kan worden van de begroeiing en ecologie van het terrein.
Een element van bijenwas in de kamer verwijst naar bescherming, geheugen en transformatie. De was draagt de warmte, geur en geschiedenis van een bijenvolk in zich en verbindt de afzonderlijke vorm met de collectieve levenskracht.
De binnenkamer is geen reconstructie van een historische tombe of tempel, maar een hedendaagse ervaringsruimte waarin stilte, materie en licht de bezoeker opnieuw in verhouding tot de aarde plaatsen.
Verwering, plantengroei en veranderingen door regen, wind en seizoenen worden niet verborgen, maar maken deel uit van het kunstwerk. Vliedgrange is geen onveranderlijk monument, maar een tijdelijke vorm binnen de veel langere geschiedenis van aarde en landschap.
Het landschapskunstwerk is voorzien op Hofstede Heuvelhof in Baarsdorp, het landgoed van Menno de Nooijer en wijlen Paul de Nooijer. De realisatie is afhankelijk van het verkrijgen van voldoende subsidie en aanvullende financiering.
Geworteld in het landschap
Het landschapskunstwerk is voorzien op Hofstede Heuvelhof in Baarsdorp, het landgoed van Menno de Nooijer en wijlen Paul de Nooijer. Vliedgrange sluit bewust aan bij de traditie van landschapskunst die hier al aanwezig is. Waar het labyrint de beweging over de aarde verbeeldt, onderzoekt Vliedgrange de ervaring ín de aarde. Niet door het verleden te reconstrueren, maar door aan het landschap een nieuwe tijdlaag toe te voegen waarin geologie, ecologie, erfgoed, kunst en verstilling elkaar ontmoeten.
Een drieluik in de Zeeuwse klei
Op korte afstand van Heuvelhof liggen Opperhof en Nederhof, de twee historische vliedbergen van Baarsdorp. Zij maakten deel uit van een middeleeuws mottekasteel en herinneren aan een landschap van bescherming, bestuur, dagelijks leven en gemeenschap.
Samen met Heuvelhof laten deze plekken zich lezen als een bijzonder drieluik in de Zeeuwse klei. Opperhof vertegenwoordigt de verhoogde plaats van bescherming en macht. Nederhof verwijst naar het dagelijks leven rond de voormalige versterking. Heuvelhof voegt daar met Vliedgrange een hedendaagse heuvel van kunst, ecologie en verstilling aan toe.
Waar de historische heuvel uitzicht bood over het omliggende land, nodigt Vliedgrange uit tot inzicht. Het is geen uitkijkpost van waaruit de mens over het landschap heerst, maar een plaats waar de bezoeker afdaalt en zich opnieuw tot de aarde verhoudt. De oude beweging kantelt: van verdediging naar aandacht, van macht naar verbondenheid.
Baarsdorp is voor mij bovendien een landschap van persoonlijke herinnering. Mijn familie is al generaties met deze omgeving verbonden. Mijn overgrootouders woonden nabij Baarsdorp, mijn grootmoeder speelde als kind rond de oude kerkmuur en mijn grootouders vonden hun laatste rustplaats op het kerkhof van Sinoutskerke. Daardoor komen in Vliedgrange niet alleen cultuurgeschiedenis en landschapskunst samen, maar ook een persoonlijke beweging van vertrekken en terugkeren.
Na reizen en artistieke onderzoeken in onder meer Ierland, India, Jemen, Myanmar en Costa Rica mondt deze zoektocht uit in de Zeeuwse klei. De historische vliedbergen, de lichtarchitectuur van Newgrange, de 366 eilanden van A Swarm of Drumlins en de aarde van Heuvelhof worden met elkaar verbonden in één levend kunstwerk.
Vliedgrange is geen reconstructie van een historische vliedberg, maar een tijdelijk landschapskunstwerk dat een nieuwe tijdlaag aan deze plek toevoegt. Opperhof, Nederhof en Heuvelhof worden zo drie hoofdstukken van hetzelfde landschap: verleden, aanwezigheid en toekomst.
Het tijdelijke karakter maakt deel uit van het kunstwerk. Onder invloed van regen, wind, begroeiing en seizoenen zal Vliedgrange voortdurend veranderen. Na afloop van de beoogde periode kunnen de natuurlijke en herbruikbare materialen opnieuw in de omgeving of elders worden toegepast.
De realisatie van het tijdelijke landschapskunstwerk is afhankelijk van het verkrijgen van voldoende subsidie en aanvullende financiering.
Gemeenschap en betekenis
Vliedgrange wordt ontwikkeld als een gezamenlijk proces. Vrijwilligers, kunstenaars, vakmensen, omwonenden en betrokken organisaties kunnen deelnemen aan de bouw, de beplanting en de latere activiteiten rond het kunstwerk.
Het gezamenlijke werken met aarde is daarbij niet alleen een praktische noodzaak. Het vormt een wezenlijk onderdeel van de betekenis van het project.
Door samen aarde te dragen, te vullen, te stapelen en vorm te geven, ontstaat een directe lichamelijke relatie met de plek. De bouw wordt zo zelf een vorm van ontmoeting, aandacht en gemeenschapsvorming.
Ook na de voltooiing blijft de berg in ontwikkeling. Plantdagen, lichtmomenten, bijeenkomsten, teksten, performances en kleine rituelen kunnen de plek in de loop van de seizoenen nieuwe betekenissen geven.
Het project brengt beeldende kunst, landschapskunst, erfgoed, ecologie, geologie, licht en gemeenschap samen. Het nodigt uit tot vragen die ook in het boek, de films, de fotografie en de tentoonstellingen aanwezig zijn:
- Hoe vormt een landschap een mens?
- Welke herinneringen worden door aarde en steen gedragen?
- Kan aandacht voor een plek een vorm van handelen zijn?
- Hoe verhouden het afzonderlijke leven en het grotere geheel zich tot elkaar?
- En hoe kunnen we ons opnieuw als onderdeel van de aarde ervaren?
Sculptuur Oneness / Eenling
Essenhout
Lengte: 90 cm
Diameter: 47,5 cm
Omtrek midden: circa 150 cm
Oneness / Eenling
De kern van verbinding
De sculptuur Oneness / Eenling krijgt een plaats bij de toekomstige Vliedgrange en vormt een inhoudelijke kern binnen het landschapskunstwerk.
De sculptuur is vervaardigd uit essenhout en roept verschillende vormen op: een zaad, een ei, een lichaam en een beschermende huid. Het hout draagt zichtbare sporen van groei, aantasting, herstel en menselijke bewerking. Juist deze onvolkomenheden maken het werk tot een drager van tijd en levenservaring.
De titel bevat een schijnbare tegenstelling. Eenling verwijst naar het afzonderlijke wezen; Oneness naar de eenheid waarvan ieder afzonderlijk leven deel uitmaakt.
